Saturday, 1 March 2014

বাঁহীটি কিয় বজালা চেনাই






চেৰেক ...চোতালৰ কাষৰ শিলিখাজোপাৰ পাতবোৰত শব্দ কৰি কিবা এটা উৰি গল । বাদুলি চাগৈ ! টিউৱেলৰ কাষৰ কল কেইজোপাত পূৰঠ কল দুঠোকমান আছিল  তাতে হয়তো সিহঁতি সকাম পাতিছে । কালিলৈ দেউতাকক কাটিবলৈ কব লাগিব । কথাটো ভাবি মিনতিয়ে আকৌ বাগৰ সলালে । টোপনি নাহিবই নেকি আজি ! গাত লৈ থকা পাতল চাদৰখন টানি আঁজুৰি জোৰকৈ টোপনি যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে । গাঁৱৰ ক্লাৱ ঘৰটোৰ ফালৰ পৰা বাঁহীৰ কোমল সুৰ এটা ভাহি আহিছে । বাঁহীটো কোনে বজাইছে সকলোৱে জানে । ৰংমনৰ বাহিৰে এই গাঁৱত কোনেও ইমান ধুনীয়াকৈ বাঁহী বজাব নাজানে । তাৰ বাঁহীৰ সুৰ শুনিলে টোপনি নহা মানুহৰো টোপনি আহি যায় মাথোন মিনতিৰ বাহিৰে । ৰংমনৰ বাঁহীৰ  সুৰে মিনতিক চুব নোৱাৰে অথচ সি তাইৰ বাবেই বাঁহী বজাই !
ছেহঃ টোপনি নাহিবই চাগৈ । মিনতিয়ে বিৰক্তিৰে বিচনাত বহি লৈ কাষৰ খিৰিকী খন খুলি দিলে । পোহৰ অলপ আহি আন্ধাৰ কোঠাটোত সোমাই পৰিল । সেইকণ পোহৰতে তাই কাষৰ বিচনা খনত শুই থকা মাকলৈ চালে,নাই মাক টোপনি লালকাল । মাকৰ পৰা চকু ঘুৰাই পুনৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ চালে । যোৱা দুটা দিনৰ প্ৰতিটো পলেই যেন তাইৰ চকুৰ আগে দি অহা যোৱা কৰিবলৈ ধৰিলে ।

-এটা কথা গম পাইছ মিনতি আইজনীৰ ঘৰলৈ যে আলহী এজন আহিছে...
জেতুকা এসোপা নখৰ গুৰিত আলফুলে লগাই লগাই লতাই মিনতিক সুধিলে ।
-আলহী আহিছে ! তাৰ পৰা আক কি হ?
মিনতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব নিদি জেতুকা লগোৱাত ব্যস্ত হৈ থাকিল ।
-আলহীজন ডেকা লৰা বুজিছ !
লতাৰ কথাত মিনতিয়ে এইবাৰ তাইলৈ চালে ,তাৰ পাছত কৌতুকৰ হাঁহি এটা মুখত ফুটাই কলে
-তোৰ হবলা মন খাইছে । পলোৱাই লৈ যা না ,কোনে বাধা দিছে ।
-পলুৱাব পৰা হলেতো পলোৱাই নিলোঁহেঁতেনকি যে পাহুৱাল ডেকা অ...তই দেখিলেও পাগল হবি বুজিছ ।
-একো গৰজ পৰা নাই ।
-তোৰ গৰজ নপৰিবতো । মনে মনে যে তইও ৰংমনক মন দি থৈছ আমি নাজানো  বুলি ভাবিছ হবলা ?
ৰংমনৰ নামটো শুনি মিনতি জঁকি উঠিল
-সেইডালৰ নাম মোৰ আগত নলবি দেই কৈ দিছোঁ । দেখিবলৈ মন নাযায় ।  মোৰ মন থকা হলে মা-দেউতাই কোন-কাহানিবাই মোক তালৈ বিয়া দিলেহেঁতেন নাজান নেকি ।
-নাজানো পাই ৰংমনৰ দৰে লৰা এটাকো তই কিয় বেয়া পাৱ । পিছে এইটোক ভাল লাগিবও পাৰে । ওলাবিচোন আজি সেইফালে যাম ।
তেনেতে দূৰৈত কাৰোবাৰ চিঞৰ শুনি মিনতিয়ে শহাৰ দৰে কাণ থিয় কৰিলে শুনিলে । চিঞৰটো গালি এসোপা হৈ ওফৰি আহি তাইৰ কাণত সোমালহি ।
-দং দং কৈ ইমান ডাঙৰ ছোৱালী জনী থাকি মই গোটেই ঘৰৰ কামবোৰ কৰিব লাগে । ভাত খাব আৰু ওলাব । দিনৰ দিনটো ইফালে সিফালে গা ঘেলাই ফুৰিব । অ তাইৰ বয়সত মই দুজনী ছোৱালীৰ মাক হৈ ঘৰ ধৰি খাইছিলোঁ । খালে খালে এই বাপেকডালেই লাই দি দি তাইৰ মূৰটো খালে । পঢ়া শুনাতটো নায়েই । এই জনীক কৰবালৈ বিয়া দিলেও পিছদিনাই উভতাই দি যাব, মই লেখি দিলোঁ চাই থাকক ।
ক টোৰ চুক কেইটা তাকো নজনা মাকে কত তাইৰ ভৱিষ্যতৰ কথা লিখিলে সেয়া তাই উমান নাপালেও কপালৰ গাঁঠি কোঁচ খুৱাই লতাহঁতৰ চোতালৰ পৰা ঘৰলৈ বুলি পোনালে । মাকে পঢ়াৰ কথা কলেই তাইৰ মূৰ বেয়া হৈ যায় । হলেই যেনিবা তাই মেট্ৰিক ফেইল সেইবুলি তাই মৰি আছে নেকি ? গাঁৱৰ কেইজনীয়ে নো কলেজলৈ পঢ়িবলৈ গৈছে ? আৰু মাক নিজেনো কিমান পঢ়া কিবা ! সিবেলি ডাঙৰ ভিনদেৱেকৰ প্ৰস্তাৱটো প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ পাছত মাকে পঢ়াৰ কথাক লৈ বেছিকৈ গালি দিবলৈ ধৰিছে । মিনতিয়ে তিনিবাৰ মেট্ৰিক দি পাছ কৰিব নোৱাৰা পাছত শহুৰ-শাহু আৰু মিনতিৰ  আগত ভিনিয়েকে কৈছিল-তেওঁলোকৰ সেইফালে বৰ ভাল মেট্ৰিকৰ চেণ্টাৰ এটা আছে হেনো ।  আখৰ চিনি নোপোৱা লৰা ছোৱালীয়েও বোলে পাছ কৰি যায় । মাষ্টৰ দুজনমানক পতাই  ব পাৰিলে সহজেই পৰীক্ষা হলতে পুৰিয়া যোগাৰ কৰি দিব ।
ভিনিয়েকৰ কথা শুনি মাক দেউতাকে ভালেই পাইছিল । হওক তেও মেট্ৰিকটো যেনে তেনে পাছ কৰিব পাৰিলেও হব । আজিকালি যিহে দিন কাল হৈছে সেইকণ নপঢ়িলে কেনেকৈ হব । পিছে বিধি পথালি দিলে মিনতিয়েহে । তাইক হেনো পুৰিয়াৰ সহায়ত পাছত কৰা সন্মান নালাগে । এনেকৈয়ে ভাল । মিনতিৰ সিন্ধান্তটো শুনি আন কোনেও সন্দেহ নকৰিলেও মাকে কিন্তু ঠিকেই সন্দেহ কৰিলে । কাৰণ প্ৰতি বাৰে  তাই পৰীক্ষা দিবলৈ যাওঁতে চাদৰৰ ভাঁজত জাপে জাপে নকল ভৰাই নিয়া তেওঁ দেখিছে । তথাপিও তাই পাছ কৰিব পৰা নাই । আকৌ ভিনিয়েকৰ তাতো গৈ ফেইল কৰে বুলি ভয় কৰিছে চাগৈ ।  তাইৰ নাক কাণ কটা যাব যে । সেইবাবে সেইবোৰ নাটক কৰিছে ।
-কাৰ ঘৰৰ মেখেলা ধুই আছিলি ? বাপেৰে হাটৰ পৰা আহিলে চাহপানী অকণ দিবলৈ তোক কোৱা নাছিলোঁ নে ? মই অকণমান ওলাই যাবলৈ পালোহে তাইৰ পাখি গজিলেই ...
মিনতিয়ে ঘৰৰ বাৰাণ্ডাত ভৰি থোৱা লগে লগে মাকে আকৌ এপাট অস্ত্ৰ এৰিলে । তাই মাকৰ ফালে পোন্দোৱাকৈ চাই জুহালৰ জুই কুৰা ধৰিলে গৈএই মাকবোৰক যে কোন জন ঈশ্বৰে স্ৰজিলে ! শান্তিত থাকিবলৈ নিদিয়ে !
 আবেলি লতাৰ লগত মিনতি আইজনীৰ ঘৰলৈ গল । তাৰ পাছৰ সময়খিনি যেন দীঘল হৈ পৰিল । আইজনীৰ ঘৰৰ পৰা আহি তাই অলপ সময় নিজৰ কোঠাত সোমাই পুৰণি স্কুলৰ কিতাপ দুখনমান লিৰিকি বিদাৰি থাকিল । তাৰ পাছত ঘৰ সাৰিলে,চোতাল সাৰিলে , গোহালিত জাক দিলে ,চোতালত শুকাবলৈ মেলি থোৱা খৰি নি ধোঁৱাচাঙত নিয়াৰিকৈ থলেগৈ । মাকে তাইক আলেঙে আলেঙে লক্ষ্য কৰি থাকিল । তাইৰ মতি গতি সলনি হোৱা যেন দেখি তেওঁৰো মনটো ভাল লাগিল । মিনতিক লৈ তেওঁলোকৰ কমতি চিন্তা নেদেখাই শুনাই তাই গাঁৱৰ ছোৱালীবোৰৰ ভিতৰতে লেখত লব লগীয়া । তথাপি তাইক লৈ শান্তি নাই । ৰা নাইকিয়া ঘৰ । ছোৱালীয়েই পাঁচজনী । চাৰিজনীক কেতিয়াবাই ভাল লৰাৰ হাতত গতালে । মিনতি পেটমোচা । সেইদেখি সকলোৰে মৰম চেনেহ পাই আলসুৱা আৰু অঘাইতং হৈ পৰিল ।  মিতিৰ কুটুমে কয় বোলে এইজনী যিহে স্বভাৱ  বিয়া দি বদনামৰ ভাগি হোৱাতকৈ ঘৰ জোঁৱাই এটা চপাই লোৱাই ভাল । তেওঁলোকৰো বুঢ়া দিনৰ লগ এটা হব । কথাবোৰ গমিপিতি লৰা নোচোৱাও নহয় চাইছিল । মনে খাইছিল সিখন গাঁৱৰ ৰংমন বোলা লৰা এটাক । স্বভাৱে পাতিয়েও ভাল । ঘাট মাউৰা লৰা । আইতাকে তুলি তালি ডাঙৰ দীঘল কৰিলে । এতিয়া আইতাকো ঢুকাল । সাতে পাঁচে বাৰ হৈছিলেই । পিছে আকৌ খেলি মেলি লগালে মিনতিয়ে । তাই বোলে মৰি গলেও ৰংমনৰ সৈতে বিয়া নহয় । আৰু কোনোবাই যদি জোৰ কৰে তেতিয়া বাৰী চুকৰ টেঙাজোপাতে ওলমি দিবতাইৰ কথা শুনি ঘৰৰ সকলোৱে ভয় খালেএইজনীয়ে নোৱাৰা কাম একো নাই । গতিকে বিয়াৰ কথা সিমানতে শেষ হল ।
মাকে এইফালে মিনতিক লক্ষ্য কৰি আছে ,সিফালে মিনতিৰ মনত ফাগুনৰ নিলাজ বতাহ জাকৰ দৰে বতাহ এজাকে ঘুঁকটিয়াই ফুৰিছে । মিনতিৰ ভাষাত কবলৈ গলে তাইৰ মনটো এতিয়া মাটিত পেলাই দিলে জঁপিয়াই ফুৰা চেঙেলী মাছটোৰ দৰে হৈ আছে । ভিতৰি ভিতৰি তাই অকণো শান্তিৰে থাকিব পৰা নাই । বাৰে বাৰে আইজনীৰ ঘৰত কালি চিনাকি হোৱা ডেকাজনৰ কাষলৈ মনটো উৰি গৈছে । কিযে সুন্দৰ ব্যক্তিত্বৰ ডেকা ! আইজনীৰ চহৰত চাকৰি কৰি থকা ককায়েকৰ বন্ধু বোলে । খুব ধুনীয়া গান গায় । কালি লতা আৰু তাই যাওঁতে সিহঁতৰ ঘৰত গানৰ মজলিচ এখনেই বহি আছিল । আইজনী আৰু ডেকাজনে দ্বৈত কণ্ঠত গান গায় আছিল আৰু কাষতে বহি আইজনীৰ ককায়েকে গিটাৰ বজাই আছিল । আইজনীয়ে ভাল গান গায় । অৱশ্যে মিনতিয়ে আগতে আইজনীৰ গান ইমান মন দি শুনা নাছিল । কলেজত পঢ়ি থকা আইজনীয়ে নিজকে সিহঁততকৈ অলপ বেলেগ বুলি ভাবে । আৰু ইফালে মিনতিৰো নিজৰ ৰূপক লৈ অলপ অহংকাৰ আছে । গাঁওখনৰ ভিতৰতে তাই সকলোতকৈ ধুনীয়া ছোৱালীআইজনী কলেজলৈ গলেই বুলিয়েই তাইৰ আদৰ বেছি হব নে ? সেইবাবে পেটে পেটে ইজনীয়ে সিজনীক সিমান ভাল নাপায় ।  সেইদিনা কিন্তু সকলো ঈৰ্ষা ভাৱ পাহৰি মিনতিয়ে গান শুনিলে । গান শুনি শুনি তাই একেবাৰে হেৰাই গল । পিছে কাকো তাই নিজৰ ভাৱ জানিবলৈ নিদিলে আনকি লতাকো । পাছত ডেকাজনৰ সৈতে চিনা পৰিচয় হৈ ঘৰলৈ গুছি আহিল । আৰু তেতিয়াৰ পৰাই মিনতিৰ মনটো মাটিত পৰি থকা চেঙেলী মাছটোৰ দৰে ছটফটাই আছে ।
পিছদিনাও মিনতিৰ মনৰ অৱস্থা একে থাকিল । ডেকাজনে চাগৈ তাইক পচন্দ কৰিছে । কাৰণ গান গাই থাকোঁতে তেওঁ বাৰে বাৰে তাইৰ চকুলৈ চাইছিল । কেইবাবাৰো তাইৰ চকুত চকু থৈয়ে গাইছিল । তাই যিমান ধুনীয়া তাইক নোচোৱাকে কোন লৰা থাকিব পাৰিব হয়নে । ৰংমন বোলাটো সেইবাবেইটো তাইৰ বাবে পগলা । তাই বিয়া নহওঁ বোলোতে সি বাটত আগচি এদিন কৈছিল-তোৰ বাবে মই বাট চাম মিনতি । মই জানো তই সলনি হবিয়েই । মোৰ ভালপোৱাই এদিন তোক মোৰ কাষলৈ লৈ আহিবলৈ বাধ্য কৰাব । সেয়া মোৰ বিশ্বাস । মই সেই দিনটোলৈ বাট চাম । তাৰ মুৰটো ! আলহী ডেকাজনৰ পৰা আহি ৰংমনৰ কথা মনত পৰাত মিনতিৰ মনটো তিতা কেহা লাগি গল । কৰ সেই চহৰত চাকৰি কৰি থকা সুঠাম ডেকাজন আৰু কৰ এই বাঁহী বজাই ফুৰা ভুচুংপহুটো ।
মিনতিয়ে সেইবোৰকে পাগুলি হাতত চাদৰ এখন লৈ ঘৰৰ পুখুৰীটোৰ পাৰত ৰলহি । চাদৰখন কাষতে থকা জেওৰা খন থৈ তাই লাহেকৈ পুখুৰীটোত নামিল । দুপৰীয়া এই সময়কণত পুখুৰীত সাঁতুৰি-নাদুৰি  গা ধুবলৈ বৰ ভাল । গা-পা ধুই লতাৰ লগত আইজনীৰ ঘৰলৈ যাব । আইজনীয়ে কালিয়েই মাতি থৈছে,ৰবাব টেঙা খাবআলহী ককায়েকে হেনো খাই ভাল পাই ! টেঙা লগে ভাগেহে খাই ভাল লাগে !  মনৰ অজানিতেই তাই গুণ গুণাই উঠিল । হঠাতে সাঁতুৰিবলৈ এৰি কালি লতাই কোৱা কথা এষাৰ মনত পেলালে । লতাই কৈছিল আইজনীয়ে  বোলে আগতে ভালকৈ গান গাব পৰা নাছিল । সদায় ৰেৱাজ নে কি কৰে বোলে । কেতিয়াবা ঘৰৰ পুখুৰীত নামি ডিঙিলৈকে ডুব যোৱা ঠাইত ৰৈ ৰেৱাজ কৰে । তেনেকৈ ৰেৱাজ কৰিলে কণ্ঠ বহুত সুৱলা হয় হেনো !
মিনতিয়ে সাধাৰণতে লতাৰ কথা বিশ্বাস নকৰে । কিন্তু আজি কি মন গল জানো পুখুৰীৰ ডিঙিলৈকে ডুব যোৱা ঠাই এডোখৰত ৰৈ মনত যি আহে তাকে চিঞৰি চিঞৰি গাবলৈ ধৰিলে । পাঁচমিনিট মান গাইছিলহে চাগৈ ফৌফৌৱাই আহিল নহয় গালি অলপ
-মাকতিয়েকে ,এই ভৰ দুপৰীয়াখন পানীৰ মাজত ৰৈ টেঁটুফালিবলৈ তোক কিহে পাইছে হয়নে ?  মাছৰ কণীবোৰ ঘোলা কৰিব নালাগে । ভালে ভালে উঠি আহিলি নে ?
মাক ! এই মাকজনী জানো তাইৰ কোন জনমৰ শত্ৰু আছিল ! মাকক ভোৰভোৰাই তাই পানীৰ পৰা উঠি আহিল । তাৰ পাছত বহুদেৰি সাজোন কাচোন কৰি লচপচ কৈ লতাৰ সৈতে আইজনীৰ ঘৰলৈ ওলাই গল । সেই যে আইজনীৰ ঘৰলৈ গল তাৰ পাছৰে পৰা মিনতিৰ মনত ধুমুহা এজাক বলি আছে । আগদিনা বলি থকা নিলাজ বতাহ জাক কৰবালৈ  পলাই গ
ধপ ! মিনতি চক খাই উঠিল । বাদুলি কেইজনীয়ে সকাম শেষ হোৱাত গৈছে গৈ চাগেইমান পৰে নিজৰ ভাৱত মগ্ন হৈ সময়ৰ কথা তাই পাহৰিয়েই গৈছিল । গাৰুৰ তলৰ পৰা খেপিয়াই খেপিয়াই হাত ঘড়ীটো উলিয়াই জোনৰ পোহৰতে জুমি জুমি চালে । এঘাৰ টা বাজিছে ! গধূলি সাতবজাতে শুৱাপাটিত পৰা গাঁৱলীয়াৰ বাবে এঘাৰ বজা মানে ৰাতি এডোখৰ হোৱা । মিনতিয়ে মাকলৈ চালে ।বেচেৰী মাকজনীয়ে এনেইহে তাইক গালি শপনি পাৰি থাকে ,তাইলৈ যে অগাধ মৰম আছে তাই ভালকৈয়ে জানে । মাক মাকেই । গধূলি তাই ভাত নাখাওঁ বুলি কোৱাত বাৰে বাৰে সুধি আছে কি হৈছে,গা বেয়া নেকি, কোনোবাই কিবা কলে নেকি ...মিনতিয়ে মাকক হাঁহি মুখেৰেই একো হোৱা নাই বুলি কলেও তেওঁ যে কিবা সন্দেহ কৰিছে তাই সেয়া ভালকৈয়ে বুজিছে । মিনতিয়ে বাৰু মাকক কেনেকৈ কয় ! কেনেকৈ কয় ?  মনত পেলাব নুখুজিলেও,বাৰে বাৰে ঠেলি হেঁচি কৰবাত থৈ আহিলেও আকৌ সেই মুহূৰ্তটোৰ কথাবোৰ তাই কাণত বাজি উঠিল ।
দুপৰীয়া আইজনীহঁতৰ ঘৰৰ জপনা খুলি সোমাই যাওঁতেই লতা আৰু মিনতিয়ে অনুভৱ কৰিলে ঘৰখন যেন বৰ ঠাণ্ডা হৈ আছে । হয়তো সকলোৱে দুপৰীয়া ভাত ঘুমটি মাৰিছে । দুয়োজনীয়ে চুচুক-চামাক কৈ বাৰাণ্ডাত উঠিবলৈ লৈছিল হে তেনেতে বতাহত হালি জালি থকা পৰ্দাৰ ফাঁকেৰে দুয়োজনীৰে চকু আলহী বহা কোঠালৈ গল । দুয়োজনী থৰ হৈ গল । লতাই মিনতিলৈ চালে । মিনতিৰ চকু কিন্তু তেতিয়াও ভিতৰত । ভিতৰত প্ৰায় অসংযত অৱস্থাত আলহী ডেকাজনৰ সৈতে আইজনী বহি আছিল ! দুয়ো লাহে লাহে কথা কৈ আছিল যদিও কেইশাৰীমান কথা লতা আৰু মিনতিৰ কাণত ঠহ ঠহ কৰে সোমালহি ।
-কালি সেইজনীক আপুনি যেনেকৈহে চাই আছিল,মই আক আপুনি তাইৰ প্ৰেমতে পৰা বুলি ভাবিছিলোঁ ।
-কোন ? সেই মিনতি নে ফিনতি বোলা ভুচুংপহু জনীক ? ধেত ! তুমি যে কি ভাবা, তোমাক এৰি সেইজনীক ভাল পাবলৈ মোক বলিয়া কুকুৰে কামোৰা নাই নহয় ।
আলহী ডেকাজনৰ কথাত আইজনীয়ে খিলখিলাই হাঁহি তেওঁৰ কোলাত বাগৰি পৰাৰ দৰেই কৰিলে ।
হুৰহুৰাই নিজক লৈ থকা অহংকাৰৰ আকাশৰ পৰা মিনতি খহি পৰিল । তাইৰ চকু দুটাও চলচলীয়া হৈ পৰিল । আইজনীহঁতক একো উমান নিদিয়াকৈয়ে তাই উভতি আহিল । লগতে লতাও । তাইৰো ৰবাব টেঙা খোৱা হেঁপাহ হেৰাই গল চাগৈ । তেতিয়াৰ পৰাই মিনতিয়ে মনৰ ভিতৰতে কান্দি আছে । আলহী ডেকাজনক হেৰুৱাৰ দুখত নহয়,লাজত । নিজৰ মাজতে কঢ়িয়াই লৈ ফুৰাৰ অহংকাৰৰ অনুশোচনাত ।
চেঁচা বতাহ এজাক সোমাই আহিল । মাকে কেনেবাকৈ সাৰ পাই যাব বুলি ভাবি মিনতিয়ে খিৰিকীখন বন্ধ কৰিবলৈ ললে । বতাহৰ সৈতে গাঁৱৰ ক্লাৱৰ ফালৰ পৰা বাঁহীৰ সুৰ এটাও কোঠাটোলৈ সোমাই আহিল । ৰংমন ! ইমান ৰাতিলৈকে সি বাঁহী বজাই আছে ! কিয় ? নে সিও মোৰ দৰে শুব পৰা নাই ? কিহৰ দুখত ? কাৰ বাবে ? তাইৰ বাবেই নে ?  মিনতিয়ে বেছি ভাবিবলৈ নাপালে ,ৰংমনৰ বাঁহীৰ সুৰটোৱে প্ৰথম বাৰৰ বাবে তাইৰ সকলো ভাৱকে আগুৰি ধৰি বুকুৰ ইপাৰ হৈ গল । ইমান কৰুণ সুৰ ! ইমান মোহনীয় সুৰ !
বন্ধ কৰিবলৈ লোৱা খিৰিকীখন পুৱালৈকে খুলা ভাগেই থাকিল ।

(লেখাটো ২০১৪ চনৰ জনসাধৰণৰ বসন্ত উপচাৰত প্ৰকাশিত )

No comments:

Post a Comment